Pół wieku temu Natalia LL przyjechała do Nowego Jorku zza żelaznej kurtyny. Teraz w tym samym mieście pojawiła się Magda Butrym, by po raz pierwszy pokazać swoją kolekcję w oficjalnym kalendarzu New York Fashion Week, a następnie otworzyć butik w SoHo. Dzielą je pokolenia i zupełnie inne języki twórcze. Łączy przekonanie, że kobiecość nie potrzebuje cudzej definicji.
W tym artykule przeczytasz:
- kim była Natalia LL i dlaczego należy do najważniejszych postaci polskiej sztuki konceptualnej i feministycznej,
- dlaczego jej twórczość stała się inspiracją dla Magdy Butrym przy okazji debiutu projektantki na New York Fashion Week,
- jak powstała słynna „Sztuka konsumpcyjna” i dlaczego fotografie kobiet jedzących banany stały się ikoną polskiej sztuki XX wieku,
- w jaki sposób Natalia LL opowiadała o kobiecym ciele, seksualności, konsumpcji i prawie kobiet do decydowania o własnym wizerunku,
- co łączy artystkę z Magdą Butrym mimo niemal pół wieku dzielącego ich nowojorskie historie,
- dlaczego Nowy Jork zajmuje szczególne miejsce w biografiach obu Polek i jakie znaczenie ma otwarcie pierwszego butiku Magdy Butrym w SoHo.
Natalia LL inspiruje Magdę Butrym
Magda Butrym opowiada o polskiej modzie poprzez kobiety. Interesują ją artystki, bohaterki filmowe, rzemiosło, obrazy i gesty, w których kobiecość ma własną siłę. W poprzednich kolekcjach pojawiały się odniesienia do Magdaleny Abakanowicz, Pauliny Ołowskiej czy „Polowania na muchy” Andrzeja Wajdy. Nowojorski rozdział projektantka postanowiła napisać razem z Natalią LL.
Wybór wydaje się niezwykle znaczący. Natalia LL była kobietą, która kilkadziesiąt lat wcześniej przekroczyła granicę między polską awangardą a międzynarodowym obiegiem sztuki. W 1977 roku jako stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej znalazła się w Nowym Jorku. Przyjechała z kraju znajdującego się po drugiej stronie żelaznej kurtyny, ze sztuką odważną, cielesną i wymykającą się wygodnym interpretacjom.
Walczyła o miejsce kobiet w sztuce. Przyjechała tutaj i nic nie przychodziło jej łatwo. Czasami czuję podobnie
– wyjaśnia Magda Butrym.
Przy pracy nad kolekcją pokazaną podczas New York Fashion Week projektantka sięgnęła do twórczości Natalii LL, ponieważ zainteresowała ją estetyka prac i biografia artystki. Natalia LL przyglądała się konsumpcji, seksualności, kobiecemu ciału i sposobowi, w jaki kultura próbuje je interpretować. Podważała patriarchalne spojrzenie, prowokowała i przejmowała obrazy, które wcześniej służyły do uprzedmiotowienia kobiet.
Przeczytaj też: Stylizacje dojrzałych gwiazd na premierze Magda Butrym x H&M zachwycają. Bogna Sworowska i Lidia Popiel nie mają sobie równych!
Fot. Spotlight | Magda Butrym, New York Fashion Week 2026
Kim była Natalia LL?
Naprawdę nazywała się Natalia Lach-Lachowicz. Urodziła się w 1937 roku, studiowała we Wrocławiu i właśnie z tym miastem związała dużą część swojego życia oraz działalności artystycznej. Nie da się zamknąć jej w jednej dyscyplinie. Zajmowała się fotografią, filmem eksperymentalnym, performancem, wideo, instalacją, rzeźbą, grafiką i malarstwem. Interesowało ją ciało, seksualność, tożsamość kobiety, konsumpcja oraz relacja pomiędzy obrazem a tym, kto na niego patrzy.
W 1970 roku wspólnie ze Zbigniewem Dłubakiem, Andrzejem Lachowiczem i Antonim Dzieduszyckim stworzyła grupę oraz galerię Permafo. Kilka lat później związała się z międzynarodowym ruchem sztuki feministycznej. Jej prace trafiały poza Polskę w momencie, kiedy swobodny przepływ artystów, idei i obrazów pomiędzy Wschodem a Zachodem nie był oczywistością. W 1976 roku „Sztuka konsumpcyjna” pojawiła się na okładce „Flash Art”. Rok później Natalia LL otrzymała stypendium Fundacji Kościuszkowskiej i wyjechała do Nowego Jorku. Dla polskiej artystki tworzącej w realiach PRL-u było to zatem wejście do świata, który wcześniej pozostawał za polityczną i kulturową granicą.
Fot. Michał Tuliński / Forum
„Sztuka konsumpcyjna”. Banan, który przeszedł do historii polskiej sztuki
Najbardziej rozpoznawalnym dziełem Natalii LL pozostaje cykl „Sztuka konsumpcyjna”, rozpoczęty w 1972 roku. Fotografie i filmy przedstawiały młode kobiety jedzące banany, parówki czy kisiel. Obrazy były zmysłowe, sugestywne i celowo niejednoznaczne. Natalia LL wykorzystała język erotycznej reprezentacji kobiety, ale odebrała widzowi komfort prostego patrzenia. Kobieta na jej fotografiach nie była wyłącznie biernym obiektem. Jadła, konsumowała, wykonywała gest o wyraźnym seksualnym podtekście i jednocześnie sama przejmowała kontrolę nad przedstawieniem własnego ciała.
Dochodził do tego jeszcze jeden kontekst. Prace powstawały w socjalistycznej Polsce, w rzeczywistości niedoboru, gdzie zachodnia kultura konsumpcji należała do innego świata. Jedzenie, pożądanie, ciało i konsumpcja układały się więc w obraz znacznie bardziej skomplikowany niż prowokacyjna fotografia. Po ponad pięćdziesięciu latach te kadry nadal mają niezwykłą wizualną siłę.
Przeczytaj też: Jedyny taki artysta. Dlaczego styl Wojciecha Fangora do dziś zachwyca i inspiruje?
Fot. Michal Tulinski / Forum
Kobieta patrzy na własne ciało
Natalia LL bardzo wcześnie zaczęła poruszać temat, który później stał się najważniejszym zagadnieniem sztuki feministycznej. Kto właściwie ma prawo opowiadać o kobiecym ciele? Przez znaczną część historii sztuki kobieta występowała jako modelka, muza, akt, przedmiot obserwacji. Artystą i właścicielem spojrzenia pozostawał najczęściej mężczyzna.
Natalia LL przesunęła punkt ciężkości. Sama tworzyła obraz kobiecej seksualności i decydowała o jego intensywności. Posługiwała się erotyką świadomie, czasem prowokacyjnie, czasem z humorem. Nie próbowała uczynić kobiecego ciała grzeczniejszym, aby odzyskać nad nim kontrolę. Pozwalała mu być seksualnym, dziwnym, niepokojącym i autonomicznym.
O sile jej sztuki najlepiej świadczy wydarzenie z 2019 roku. Fragment „Sztuki konsumpcyjnej” został wówczas usunięty z ekspozycji Galerii Sztuki XX i XXI wieku Muzeum Narodowego w Warszawie. Decyzja wywołała protesty, a charakterystyczny banan Natalii LL ponownie stał się symbolem sporu o wolność sztuki.
Fot. Bartlomiej Kudowicz / Forum
Magda Butrym także nie boi się kobiecości
Projekty Moda Butrym są hołdem dla ciała. Projektantka buduje talię, odsłania nogi, podkreśla biodra i dekolt. Koronka pojawia się obok skóry, delikatność obok mocnej konstrukcji, romantyczna róża obok szerokich ramion. Kobiecość jest świadoma swojej siły i nie przeprasza za to, że chce być widoczna.
Obie twórczynie pracują w innych dziedzinach i innych czasach, ale interesuje je podobne napięcie pomiędzy kobiecym ciałem a spojrzeniem, które próbuje nadać mu znaczenie. Natalia LL robiła to aparatem fotograficznym i kamerą, Butrym – konstrukcją ubrania. W jej kolekcjach wracają polskie koronki, ręczne szydełkowanie, słowiańskie motywy, kino i sztuka. W poprzednich sezonach projektantka odwoływała się między innymi do Magdaleny Abakanowicz, Pauliny Ołowskiej oraz „Polowania na muchy” Andrzeja Wajdy. Butrym wybiera z polskiej kultury kobiety, obrazy i rzemiosło, które potrafią rozmawiać ze współczesnością.
Fot. Spotlight | Magda Butrym, New York Fashion Week 2026
Nowy Jork po dwóch stronach czasu
W 1977 roku Natalia LL przyjechała do Nowego Jorku jako stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej. Polska znajdowała się wówczas za żelazną kurtyną, a artystka należała do środowiska, które próbowało prowadzić dialog ze światową awangardą pomimo politycznych i ekonomicznych ograniczeń.
Prawie pół wieku później do tego samego miasta przyjeżdża Magda Butrym, ale rzeczywistość jest już zupełnie inna. Projektantka pojawia się w Nowym Jorku z marką, która zdążyła zbudować własny, rozpoznawalny język i zdobyć międzynarodową pozycję. We wrześniu 2026 roku po raz pierwszy prezentuje kolekcję w oficjalnym kalendarzu New York Fashion Week. Jest to kolejny etap historii rozpoczętej w Warszawie w 2014 roku. Równolegle Butrym otwiera swój pierwszy stały butik w Nowym Jorku, przy 170 Mercer Street w SoHo – dzielnicy przez dekady związanej z galeriami, artystami i eksperymentalną sceną miasta.
W tym kontekście tytuł kolekcji nabiera wyjątkowego znaczenia. Butrym nazwała ją po prostu „Natalia”, uruchamiając w ten sposób dialog z Natalią LL, której „Sztuka konsumpcyjna” podważała konwencje kobiecości i męskiego spojrzenia. Najbardziej interesujące okazuje się tutaj spotkanie dwóch sposobów myślenia o kobiecie, jej ciele, sile, zmysłowości i prawie do tworzenia własnego wizerunku. Natalia LL zrobiła z kobiecości język swojej sztuki. Magda Butrym niemal 50 lat później prowadzi ten dialog dalej, już za pomocą mody.
Przeczytaj też: Sztaluga, farby i rodzinny stół. Dom Wojciecha Fangora otworzy drzwi dla zwiedzających
Fot. Spotlight | Magda Butrym, New York Fashion Week 2026
Pytania i odpowiedzi
Kim była Natalia LL?
Natalia LL, właściwie Natalia Lach-Lachowicz, była polską artystką konceptualną i intermedialną. Tworzyła fotografie, filmy eksperymentalne, performanse, instalacje, rzeźby i obrazy. W swoich pracach podejmowała tematy kobiecej tożsamości, seksualności, cielesności, konsumpcji oraz sposobów przedstawiania kobiet w kulturze.
Dlaczego Natalia LL zainspirowała Magdę Butrym?
Magdę Butrym zainteresowała twórczość Natalii LL oraz jej historia jako polskiej artystki, która próbowała budować międzynarodową pozycję w czasach żelaznej kurtyny. Projektantka dostrzegła również bliskie sobie zainteresowanie kobiecością, niezależnością i prawem kobiet do definiowania siebie na własnych zasadach.
Co to jest „Sztuka konsumpcyjna” Natalii LL?
„Sztuka konsumpcyjna” to rozpoczęty w 1972 roku cykl fotografii i filmów przedstawiających młode kobiety podczas jedzenia między innymi bananów, parówek i kisielu. Natalia LL połączyła w nim erotyczną sugestię z tematami konsumpcji, kobiecego ciała i kultury popularnej. Cykl stał się najbardziej rozpoznawalnym dziełem artystki.
Co łączy Natalię LL i Magdę Butrym z Nowym Jorkiem?
Natalia LL przyjechała do Nowego Jorku w 1977 roku jako stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej. Niemal pół wieku później Magda Butrym zadebiutowała w oficjalnym kalendarzu New York Fashion Week z kolekcją inspirowaną między innymi jej twórczością. Projektantka otwiera również swój pierwszy stały butik w mieście, w SoHo.
Dlaczego Natalia LL jest ważna dla współczesnej sztuki feministycznej?
Natalia LL należała do artystek, które bardzo wcześnie zaczęły analizować sposób przedstawiania kobiecego ciała i seksualności. Przejmowała wizualny język kultury popularnej i erotyki, nadając mu nowe znaczenia. Kobieta w jej pracach nie pozostawała wyłącznie obiektem obserwacji – stawała się uczestniczką i współtwórczynią obrazu własnej cielesności.
Zdjęcie główne: Spotlight | Magda Butrym, New York Fashion Week 2026
