W muzeach sztukę ogląda się w idealnym świetle, na białych ścianach i z bezpiecznej odległości. W Błędowie będzie można jednak wejść do świata, w którym Wojciech Fangor rzeczywiście żył i tworzył. Zachowała się tu pracownia artysty, jego sztaluga i farby, ulubiony fotel przywieziony ze Stanów Zjednoczonych oraz stół, przy którym spotykała się rodzina. Teraz posiadłość Wojciecha Fangora i Magdaleny Shummer-Fangor została kupiona przez samorząd województwa mazowieckiego i w przyszłości zostanie otwarta dla publiczności.
W tym artykule przeczytasz:
- co stanie się z domem Wojciecha Fangora w Błędowie i kto będzie sprawował nad nim opiekę,
- dlaczego przyszłe miejsce poświęcone artyście nie będzie przypominało tradycyjnego muzeum,
- co zachowało się w prywatnych wnętrzach Fangora oraz jakie dzieła, pamiątki i archiwalia będzie można zobaczyć w domu jednego z najważniejszych polskich artystów XX wieku,
- ile prac Fangora trafi pod opiekę Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Radomiu,
- jak w przyszłości zmieni się park otaczający dawny młyn w Błędowie,
- dlaczego właśnie to miejsce pozwoli poznać Fangora nie tylko jako światowej sławy artystę, ale również człowieka, który przez lata tutaj mieszkał i pracował.
Dom Wojciecha Fangora w Błędowie zostanie otwarty dla zwiedzających
Błędów leży nieco ponad 70 kilometrów od Warszawy. Przy Starym Rynku, nad Mogielanką, znajduje się dawny XIX-wieczny młyn, który Wojciech Fangor i jego żona Magdalena Shummer-Fangor przekształcili we własny dom. Artysta zamieszkał tutaj po powrocie ze Stanów Zjednoczonych i pracował w Błędowie przez ostatnie lata życia. Posiadłość otacza park liczący blisko 1,8 hektara.
2 września 2026 roku nieruchomość kupił samorząd województwa mazowieckiego. Opiekę nad nią przejmie Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia”, a dom stanie się jego oddziałem. Jest to tym samym finał współpracy prowadzonej z Fundacją Promocji Twórczości Wojciecha Fangora.
Przeczytaj też: Jedyny taki van Gogh w Polsce. 9 wystaw, które warto zobaczyć jeszcze przed końcem lata
Fot. Materiały prasowe / Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie
Sztaluga, farby i fotel. Pracownia Fangora zachowała swój charakter
Wizyta w domu artysty daje rodzaj doświadczenia, którego nie zastąpi nawet najlepsza retrospektywa. Obrazy mówią o twórczości. Pracownia potrafi powiedzieć wiele o samym twórcy. W Błędowie nadal znajduje się oryginalna sztaluga Wojciecha Fangora oraz farby, których używał. Układ pracowni z ostatniego okresu jego życia pozostał zachowany. Będziemy więc oglądać przestrzeń pamiętającą obecność malarza.
W innych pomieszczeniach pozostały meble, obrazy i rodzinne pamiątki. Jest również fotel, który Fangor przywiózł ze Stanów Zjednoczonych w 1999 roku. Przedmiot ma już własną małą historię wystawienniczą. W 2022 roku pokazano go w radomskiej „Elektrowni” podczas wystawy „Dzisiaj są moje urodziny”. Teraz wraca do właściwego kontekstu i wnętrza, którego był częścią.
Przeczytaj też: Wsiądziesz do samolotu i nie będziesz wiedzieć, dokąd lecisz. Tajemniczy lot wystartuje z Warszawy
Fot. Materiały prasowe / Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie
Przy tym stole siadał Wojciech Fangor
Najbardziej poruszające w planach dotyczących domu w Błędowie są przedmioty, które z historią sztuki mają na pierwszy rzut oka niewiele wspólnego. Jednym z nich jest rodzinny stół. Fangor miał przy nim swoje honorowe miejsce. Tutaj domownicy spotykali się podczas świąt, uroczystości i zwykłych wspólnych chwil. W muzeum podobny mebel mógłby pozostać tylko kolejnym obiektem opatrzonym podpisem. W domu działa inaczej. Przypomina, że człowiek, którego obrazy znajdują się dziś w najważniejszych kolekcjach, pomiędzy kolejnymi godzinami spędzonymi w pracowni siadał do stołu, odpoczywał w swoim fotelu i patrzył przez okna na ten sam ogród.
Fot. Materiały prasowe / Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie
Syn artysty Piotr Patkowski podkreślił przy okazji przekazania posiadłości, że jego rodzice spędzili w Błędowie 20 lat, a same wnętrza mają dla niego wartość sentymentalną. Przypomniał również, że Fangorowi zależało na prezentowaniu jego prac wspólnie, w jednej przestrzeni. Dom w Błędowie daje możliwość zrealizowania tej idei w wyjątkowo osobisty sposób.
Fot. Materiały prasowe / Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie
Setki prac Fangora trafią pod opiekę „Elektrowni”
Sama nieruchomość jest tylko częścią przedsięwzięcia. Radomska „Elektrownia” otrzyma na własność osiem dzieł Fangora, wśród nich drewniany stół z sześcioma krzesłami pomalowanymi przez artystę. Fundacja ma ponadto przekazać instytucji w depozyt 224 kolejne prace, w tym obrazy, plakaty oraz instalacje. „Elektrownia” posiadała już 30 dzieł Fangora, zatem zbiór znacznie się powiększy.
W przyszłości zmieni się także otoczenie domu. W parku planowana jest galeria rzeźby plenerowej oraz nowy pawilon przeznaczony na wystawy. Instytucja zapowiada działalność wystawienniczą, badawczą i edukacyjną.
Najważniejsze wydaje się jednak założenie, że historyczna część nie zostanie sprowadzona do roli neutralnego tła dla kolekcji. Dyrektorka „Elektrowni” Wioletta Kotkowska zapowiedziała, że twórczość Fangora ma być opowiadana poprzez miejsce, w którym mieszkał i tworzył, także z uwzględnieniem mniej znanych fragmentów jego dorobku.
Fot. Materiały prasowe / Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie
Kim był Wojciech Fangor?
Wojciech Fangor był malarzem, grafikiem i plakacistą, współtworzył Polską Szkołę Plakatu, eksperymentował z przestrzenią, percepcją i kolorem. Jego twórczości nie da się więc zamknąć w jednej formule. Najbardziej rozpoznawalne pozostają jego hipnotyczne obrazy z pulsującymi kręgami i rozmytymi przejściami barwnymi. Fangora interesowało nie tylko płótno, ale również to, co dzieje się pomiędzy dziełem a patrzącym na nie człowiekiem.
Jego kariera dawno przekroczyła granice polskiego środowiska artystycznego. W 1970 roku jako pierwszy polski artysta otrzymał indywidualną wystawę w nowojorskim Guggenheim Museum. Po latach spędzonych poza Polską wrócił do kraju, a od 1999 roku mieszkał i pracował właśnie w Błędowie. Zmarł w 2015 roku.
Najciekawsze muzea poświęcone artystom zaczynają się tam, gdzie kończy się klasyczna ekspozycja. W pracowni Fridy Kahlo oglądamy jej łóżko. U Moneta zaglądamy do jadalni i ogrodu. W posiadłości Fangora uwagę zatrzymają poplamiona farbami sztaluga, wysłużony fotel albo miejsce przy rodzinnym stole. W Błędowie nie trzeba będzie odtwarzać atmosfery pracowni ani projektować scenografii mającej sugerować obecność artysty. Ona nadal tam jest, zapisana w rzeczach, które po nim zostały.
Przeczytaj też: Wrzesień spędzę w muzeach. 7 wystaw, których Ty też nie będziesz chciała przeoczyć
Fot. IG
Pytania i odpowiedzi
Gdzie znajduje się dom Wojciecha Fangora?
Dom Wojciecha Fangora znajduje się w Błędowie na Mazowszu, przy Starym Rynku 23. Posiadłość mieści się w dawnym młynie nad rzeką Mogielanką i jest otoczona parkiem o powierzchni blisko 1,8 hektara.
Czy dom Wojciecha Fangora będzie można zwiedzać?
Tak. Posiadłość została kupiona przez samorząd województwa mazowieckiego i ma zostać udostępniona publiczności. Opiekę nad nią przejmie Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Radomiu.
Co będzie można zobaczyć w domu Fangora?
W domu zachowały się prywatne przedmioty artysty, meble, obrazy i pamiątki. Jednym z najważniejszych miejsc jest jego pracownia z oryginalną sztalugą i farbami. Pozostały tam również m.in. ulubiony fotel Fangora oraz rodzinny stół.
Czy dom Fangora stanie się muzeum?
Nie w tradycyjnym rozumieniu. Plan zakłada zachowanie autentycznego charakteru domu i opowiadanie o artyście poprzez przestrzeń, w której mieszkał i tworzył. Miejsce ma również prowadzić działalność wystawienniczą, edukacyjną i badawczą.
Ile dzieł Wojciecha Fangora trafi do „Elektrowni”?
Instytucja otrzyma na własność osiem dzieł artysty, a kolejne 224 prace mają trafić do niej w depozyt. Wśród nich znajdą się obrazy, plakaty i instalacje. „Elektrownia” posiada już 30 prac Fangora.
Zdjęcie główne: Materiały prasowe / Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie
