Śpisz wystarczająco długo, pielęgnujesz cerę i używasz rozświetlających kosmetyków, a twarz nadal wygląda na zmęczoną? Bladość, mocniejsze cienie pod oczami, osłabione włosy i skóra bez blasku bywają dziś określane jako twarz ferrytynowa. Choć nazwa pochodzi z mediów społecznościowych, może kierować uwagę na niedobór żelaza, który rozwija się także bez anemii. Czym jest twarz ferrytynowa i jak ją rozpoznać?
W artykule przeczytasz:
- czym jest twarz ferrytynowa i jak może wyglądać;
- jak niski poziom ferrytyny wpływa na skórę i włosy;
- kto jest szczególnie narażony na niedobór żelaza;
- jakie badania pomagają go potwierdzić;
- jak bezpiecznie podnieść ferrytynę i kiedy zgłosić się do lekarza.
Twarz ferrytynowa – co oznacza ten termin i czy oznacza chorobę?
W sieci pojawiło się zjawisko określane jako ferritin face, czyli tłumacząc: twarz ferrytynowa. Od razu wiele kobiet podłapało ten termin, widząc jego objawy u siebie. Trzeba jednak zaznaczyć od początku: nie jest nazwą choroby ani oficjalnym rozpoznaniem.
Ferrytynowa twarz jest potocznym, wykreowanym głównie w social mediach określeniem zespołu zmian w wyglądzie będących skutkiem niedoboru żelaza. Objawia się przede wszystkim bladością skóry, wyraźnymi cieniami pod oczami, przesuszeniem, wypadaniem włosów oraz utrzymującym się długotrwale poczuciem zmęczenia.
Należy też wyjaśnić, czym jest sama ferrytyna, a mianowicie: białkiem magazynującym żelazo. Jej stężenie we krwi pomaga określić zapasy tego pierwiastka w organizmie. Według wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia ferrytyna jest dobrym markerem zasobów żelaza u osób, które nie mają infekcji ani aktywnego stanu zapalnego. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z bladą cerą ma niedobór lub że kondycję zapasów żelaza można rozpoznać na podstawie zdjęcia.
Jamie Schwartz, dietetyczka cytowana przez amerykański magazyn „Allure”, podsumowuje to rozróżnienie wprost:
Nie jest to uznany termin kliniczny, ale odzwierciedla zjawisko dostrzegane przez lekarzy i pacjentów.
W tym samym materiale dermatolożka Marisa Garshick zaznacza, że bladość i cienie pod oczami nie są na tyle swoiste, by samodzielnie wskazywać na niedobór żelaza. Można więc potraktować wygląd jako sygnał skłaniający do przyjrzenia się samopoczuciu, ale nie jako objaw diagnozujący.
fot. IG @carolynmurphy
Blada cera, cienie i brak blasku – jak wygląda twarz ferrytynowa?
W mediach społecznościowych twarz ferrytynowa jest przedstawiana jako łatwo rozpoznawalny typ urody, ale w rzeczywistości te same objawy mogą wskazywać na inne zaburzenia lub choroby.
Na pewno trzeba przyjrzeć się sobie bliżej, gdy pojawia się więcej symptomów. Do zmian, które mogą towarzyszyć niedoborowi, należą:
- bladość skóry i błon śluzowych;
- mniej wyrazisty, poszarzały koloryt cery;
- cienie pod oczami, które wydają się bardziej widoczne na bladej skórze;
- sucha lub szorstka skóra;
- nasilone wypadanie włosów;
- kruche, cienkie albo zmienione paznokcie;
- pęknięcia w kącikach ust.
Nie wszystkie te objawy muszą wystąpić jednocześnie. Nie są też charakterystyczne wyłącznie dla niskiej ferrytyny. Podobny wygląd mogą powodować między innymi niewyspanie, odwodnienie, alergie, choroby tarczycy, uwarunkowania genetyczne, dieta o zbyt małej wartości energetycznej czy naturalna budowa okolicy oka.
Spadek żelaza a wygląd twarzy – od czego zależy?
Żelazo jest potrzebne do produkcji hemoglobiny – białka znajdującego się w krwinkach czerwonych, które transportuje tlen. Uczestniczy również w pracy mięśni, układu nerwowego i licznych enzymów. Organizm przechowuje część zapasów właśnie w ferrytynie.
Niedobór rozwija się etapami. Najpierw zmniejszają się zapasy żelaza, co może być widoczne w spadającym poziomie ferrytyny. Dopiero później może dojść do zaburzeń produkcji hemoglobiny i niedokrwistości. Oznacza to, że można mieć niedobór żelaza bez anemii jeszcze z prawidłowym stężeniem hemoglobiny, ale z objawami takimi jak zmęczenie, gorsza koncentracja, mniejsza tolerancja wysiłku czy wypadanie włosów. Brytyjskie Towarzystwo Hematologiczne opisuje niedobór jako kontinuum: od wyczerpania zapasów bez wyraźnych symptomów po rozwiniętą niedokrwistość.
Bladość jest szczególnie kojarzona z anemią, ponieważ mniejsza ilość hemoglobiny wpływa na zabarwienie skóry i błon śluzowych. Cienie pod oczami są bardziej złożonym objawem. Niedobór nie musi tworzyć ciemnego pigmentu, ale blada, cienka skóra może zwiększać kontrast między okolicą oka a resztą twarzy. Do tego dochodzą zmęczenie, gorszy sen lub współistniejące problemy zdrowotne.
Nie należy natomiast zakładać, że niski poziom ferrytyny bezpośrednio zapada twarz albo zmienia jej rysy. Takie obrazy publikowane w mediach społecznościowych mogą być efektem oświetlenia, masy ciała, odwodnienia, napięcia mięśni twarzy czy naturalnej anatomii.
fot. IG @vanesalorenzo_
Anemia a niski poziom ferrytyny – nie zawsze idą w parze
To jedno z najważniejszych rozróżnień. Anemia oznacza obniżone stężenie hemoglobiny, natomiast niedobór żelaza dotyczy zbyt małych zasobów pierwiastka. Możesz zatem mieć prawidłową morfologię i jednocześnie wyczerpywać zapasy żelaza.
Według amerykańskiego instytutu National Institutes of Health ferrytyna poniżej 30 µg/l może sugerować niedobór żelaza. WHO stosuje u zdrowych dorosłych bardziej zachowawczy próg poniżej 15 µg/l. Różnica nie oznacza, że jeden wynik jest rzetelny, a drugi błędny. Progi służą różnym celom, a interpretacja zależy od objawów, historii zdrowotnej, morfologii i pozostałych parametrów gospodarki żelazowej.
Warto pamiętać także o jednostkach. W przypadku ferrytyny wartość podana w ng/ml odpowiada liczbowo wartości w µg/l.
Nie tylko twarz ferrytynowa – co jeszcze świadczy o niskim poziomie żelaza?
Twarz może zwrócić twoją uwagę, ale zwykle nie jest jedyną podpowiedzią. Niedobór żelaza może powodować również:
- długotrwałe zmęczenie i osłabienie;
- trudności z koncentracją i uczucie mgły mózgowej;
- bóle oraz zawroty głowy;
- uczucie zimna;
- kołatanie serca;
- zadyszkę lub spadek wydolności podczas wysiłku;
- zespół niespokojnych nóg;
- nietypowy apetyt na lód lub substancje niejadalne;
- nasilone wypadanie włosów.
Przy rozwiniętej niedokrwistości objawy mogą być bardziej odczuwalne, ponieważ tkanki otrzymują mniej tlenu. National Heart, Lung, and Blood Institute wymienia wśród symptomów anemii z niedoboru żelaza między innymi zmęczenie, duszność, zawroty głowy i bladość.
fot. IG @mollyrustas
Obfite miesiączki, ciąża, dieta – kto jest najbardziej narażony?
Niedobór nie wynika wyłącznie ze zbyt małej ilości żelaza w diecie. Może pojawić się, gdy organizm traci go więcej, niż otrzymuje, potrzebuje go więcej niż zwykle albo nie potrafi skutecznie go wchłonąć.
Szczególną czujność powinny zachować kobiety z obfitymi i długimi miesiączkami. Utrata krwi jest jedną z najczęstszych przyczyn niedoboru u osób menstruujących. Ale powodem nasilonych krwawień mogą być między innymi mięśniaki, adenomioza, endometrioza, zaburzenia krzepnięcia lub niektóre wkładki wewnątrzmaciczne.
Ryzyko wzrasta również:
- w ciąży i po porodzie;
- podczas karmienia piersią, jeśli zapasy były wcześniej niewielkie;
- przy diecie wegańskiej lub wegetariańskiej, jeżeli nie jest odpowiednio zbilansowana;
- u osób trenujących sporty wytrzymałościowe;
- po operacjach bariatrycznych;
- w celiakii i nieswoistych chorobach zapalnych jelit;
- przy przewlekłych krwawieniach z przewodu pokarmowego;
- podczas częstego oddawania krwi;
- przy restrykcyjnych dietach i zaburzeniach odżywiania.
NIH zwraca uwagę też uwagę na zwiększone ryzyko u częstych dawców krwi oraz osób z chorobami przewodu pokarmowego ograniczającymi wchłanianie.
U osoby po menopauzie lub mężczyzny stwierdzenie niedoboru żelaza wymaga szczególnie uważnego szukania przyczyny utraty krwi, w tym możliwego krwawienia z przewodu pokarmowego.
Jak sprawdzić poziom ferrytyny? Czy zwykła morfologia wystarczy?
Gdy wygląd skóry łączy się z przewlekłym zmęczeniem, wypadaniem włosów, obfitymi miesiączkami lub spadkiem wydolności, rozsądnym krokiem jest konsultacja z lekarzem. Podstawą diagnostyki bywa morfologia krwi i oznaczenie ferrytyny.
W zależności od sytuacji lekarz może zlecić również:
- stężenie żelaza;
- transferrynę lub całkowitą zdolność wiązania żelaza;
- wysycenie transferryny;
- CRP lub inne markery zapalenia;
- retikulocyty;
- witaminę B12 i kwas foliowy;
- badania w kierunku celiakii;
- diagnostykę ginekologiczną lub gastroenterologiczną.
Samo stężenie żelaza we krwi jest zmienne i zależy między innymi od pory dnia oraz niedawno spożytego posiłku. Nie powinno więc być jedynym parametrem służącym do oceny zapasów.
fot. IG @emmahoareau
Twarz ferrytynowa może ostrzegać, że coś dzieje się w organizmie
Internetowa nazwa trafnie ujmuje doświadczenie kobiet, które przez miesiące słyszą, że wyglądają na zmęczone, choć śpią i dbają o cerę. Jej popularność ma jednak również ciemniejszą stronę – zachęca do rozpoznawania niedoboru na podstawie twarzy oraz samodzielnego przyjmowania żelaza.
Patrząc w lustro, możesz zauważyć zmianę, od której zacznie się rozmowa o zdrowiu. Odpowiedzi nie znajdziesz jednak w rysach twarzy, tylko w połączeniu objawów, wyników badań i poszukiwania przyczyny. W tym sensie twarz ferrytynowa może być użytecznym hasłem, ale pod warunkiem że prowadzi do diagnostyki, a nie do kolejnej internetowej autodiagnozy.
Uwaga! Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani zalecenia terapeutycznego i nie może zastąpić konsultacji z lekarzem lub innym wykwalifikowanym specjalistą ochrony zdrowia. Interpretacja wyników badania poziomu ferrytyny zależy od wielu czynników indywidualnych, dlatego wszelkie decyzje dotyczące diagnostyki, suplementacji czy leczenia należy konsultować z lekarzem.
fot. IG @womenshealthesp
Pytania i odpowiedzi
Czy niski poziom ferrytyny może wpływać na sen?
Tak, niedobór żelaza bywa związany z gorszą jakością snu i zespołem niespokojnych nóg. Sam problem ze snem nie wystarcza jednak do rozpoznania niedoboru.
Po jakim czasie od leczenia może poprawić się wygląd twarzy?
Pierwsze zmiany w samopoczuciu mogą pojawić się wcześniej niż poprawa kondycji skóry i włosów. Odbudowa zapasów żelaza zwykle wymaga czasu i kontroli wyników.
Czy ferrytynę trzeba badać na czczo?
Samo oznaczenie ferrytyny zazwyczaj nie wymaga bycia na czczo, ale zasady mogą zależeć od pakietu badań. Warto sprawdzić zalecenia laboratorium, zwłaszcza gdy jednocześnie badane jest żelazo.
Czy niski poziom ferrytyny może powodować wypadanie brwi?
Może nasilać osłabienie włosów także w obrębie brwi, choć nie jest jedyną możliwą przyczyną. Podobny objaw może towarzyszyć między innymi chorobom tarczycy, łysieniu plackowatemu lub niedoborom żywieniowym.
Czytaj także: Dlaczego ciepło powoduje starzenie skóry? Upał, UV i zmarszczki latem
Zdjęcie główne: IG @vanesalorenzo_
