Jeszcze kilka lat temu muzeum kojarzyło mi się wyłącznie z wystawami. Niemniej gdy dziś ktoś opowiada, że na muzealnym placu tańczył poloneza czy słuchał koncertu, niespecjalnie się dziwię. Dlaczego? A chociażby dlatego, że tego typu instytucje przestają być miejscami, które odwiedza się wyłącznie z biletem w ręku. Zresztą w Polsce coraz częściej powstają projekty, które chcą wyprowadzić kulturę poza sale wystawowe i zaprosić ją do codziennego życia miasta.
W tym artykule przeczytasz:
- Dlaczego muzea zmieniają sposób myślenia o zwiedzających?
- Jak warszawska Cytadela odzyskuje miejsce na mapie miasta?
- Co wyróżnia projekt Muzeum Powstania Wielkopolskiego w Poznaniu?
- Jak architektura może zmienić nasze doświadczenie kultury?
- Dlaczego Warszawa stanie się gospodarzem międzynarodowej dyskusji o muzeach?
Muzeum bez biletu, czyli kultura wychodzi na zewnątrz
Oglądanie wystaw sprawia mi przyjemność, ale gdybym miała robić to co tydzień, w pewnym momencie zatraciłabym tę radość. Niemniej dziś odwiedzenie muzeum nie wiąże się już tylko z przyglądaniem się pracom artystów. Tego typu instytucje coraz chętniej dają swoim gościom coś więcej, nie rezygnując jednocześnie ze swojej tradycyjnej roli. Konkrety? Koncerty, warsztaty, interesujące spotkania…
Nic więc dziwnego, że zmienia się również sama architektura. Liczą się nie tylko sale ekspozycyjne i reprezentacyjne fasady, lecz także otwarte place, zielone dziedzińce, przestrzenie warsztatowe czy miejsca, w których można po prostu pobyć. Muzeum ma być częścią miasta, a nie osobnym światem, do którego wchodzi się na dwie godziny i wraca do codzienności.
Ten kierunek widać w projektach między innymi polskiej pracowni WXCA. Architekci odpowiadają m.in. za Muzeum Historii Polski i Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, a także powstające Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 w Poznaniu. Wspólnym mianownikiem tych realizacji jest próba połączenia historii, architektury i miejskiego życia.
Jesteśmy dziś świadkami istotnej zmiany w sposobie myślenia o muzeach. Coraz ważniejsze staje się nie tylko to, co instytucja pokazuje, ale również to, jakie relacje buduje z odbiorcami i jaką rolę odgrywa w życiu miasta. W Polsce mamy wyjątkową możliwość uczestniczenia w tworzeniu nowej tradycji muzealnej. Jako architekci chcemy być częścią tej przemiany. Projektując muzea, staramy się tworzyć przestrzenie, które nie narzucają jednego sposobu doświadczania historii, lecz pozostawiają miejsce na różne perspektywy, spotkania i interpretacje. Architektura nie zastąpi programu muzeum, ale może dać instytucji swobodę, by nieustannie się rozwijała – powiedziała Marta Sękulska-Wrońska, partner WXCA.

fot. materiały prasowe
Przeczytaj też: Najdroższe pomyłki w historii sztuki. Obrazy warte miliony, które niechcący sprzedano za kilka dolarów
Warszawska Cytadela ma nowy pomysł na przyciąganie ludzi
Przejdźmy do szczegółów. Kojarzysz Muzeum Historii Polski i Muzeum Wojska Polskiego? Te instytucje nie funkcjonują w oderwaniu od otoczenia. Są częścią większego założenia, w którym równie ważne jak same budynki są place, park i przestrzenie dostępne dla wszystkich.
Architektura obu nawiązuje do historii miejsca, choć robi to na różne sposoby. Kamienna fasada Muzeum Historii Polski przywołuje skojarzenia z kolejnymi warstwami czasu. Z kolei w projekcie Muzeum Wojska Polskiego pojawia się motyw inspirowany wojskowym szewronem.
Najciekawsze jest jednak to, co dzieje się pomiędzy budynkami. Warto bowiem wiedzieć, że nie trzeba kupować biletu, żeby skorzystać z tej części Cytadeli. Można całkowicie za darmo przyjść na spacer, spotkać się ze znajomymi albo wziąć udział w wydarzeniu plenerowym. Zresztą dobrym przykładem mogą być wydarzenia, zorganizowane w związku z Dniem Niepodległości.
11 listopada podczas festiwalu „Wspólna Niepodległa”, organizowanego przez Muzeum Historii Polski i Muzeum Wojska Polskiego, nie zabrakło wspólnego śpiewania, nauki tańców narodowych, warsztatów i koncertu z udziałem artystów reprezentujących szesnaście województw. Odbyły się również pokazy wojskowe, prezentacje pojazdów i atrakcje dla rodzin. Można było zobaczyć także wystawę „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”.

fot. materiały prasowe
W Poznaniu muzeum będzie miało własny plac spotkań
Podobny pomysł pojawia się w projekcie Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919. Nowa siedziba powstaje w Poznaniu i już na etapie projektu wyróżnia się nietypowym układem. Zamiast jednego dużego gmachu zaplanowano cztery pawilony skupione wokół centralnego, ogólnodostępnego placu.
Inspiracją dla architektów były dawne osady i grody, w których życie mieszkańców koncentrowało się wokół wspólnej przestrzeni. Nie jest to zresztą wyłącznie zabieg estetyczny. Rozwiązanie nawiązuje również do historii powstania wielkopolskiego, którego powodzenie było efektem współdziałania.
Plac ma pełnić funkcję miejskiej agory. W planach są koncerty, wykłady i wydarzenia plenerowe, ale również przestrzeń do codziennego korzystania przez mieszkańców. Projekt uzupełni park, a otwarcia widokowe połączą nową inwestycję z historycznym krajobrazem Poznania, w tym ze Wzgórzem Świętego Wojciecha.

fot. materiały prasowe
Przyszłość muzeów rozstrzygnie się nie tylko w salach wystawowych
Czy sama architektura wystarczy, żeby zmienić nasze przyzwyczajenia? Niekoniecznie. Nawet najlepiej zaprojektowany budynek potrzebuje ciekawego programu i ludzi, którzy będą chcieli z niego korzystać. Odpowiednio zaplanowane przestrzenie warsztatowe, audytoria czy otwarte partery dają jednak muzeom znacznie więcej możliwości i pozwalają wyjść poza tradycyjną rolę instytucji wystawienniczej. O tym, w jakim kierunku powinno rozwijać się współczesne muzealnictwo, dyskutowano również podczas tegorocznego International Museum Construction Congress w Monachium.
A moje wnioski? Być może największa zmiana nie dotyczy więc samych budynków, ale tego, jak zaczynamy korzystać z muzeów. Wizyta może przenieść się na plac, do parku czy na koncert. I właśnie w tej zmianie kryje się szansa na stworzenie nowej tradycji muzealnej w Polsce.
Przeczytaj też: Najbardziej osobliwe muzea w Polsce. 6 nieoczywistych miejsc na weekendowy wyjazd
Pytania i odpowiedzi
Na czym polega nowa tradycja muzealna?
To sposób projektowania i prowadzenia muzeów, w którym obok wystaw ważne są również wydarzenia kulturalne, edukacja, spotkania i ogólnodostępne przestrzenie.
Co można robić na warszawskiej Cytadeli?
Poza zwiedzaniem Muzeum Historii Polski i Muzeum Wojska Polskiego można korzystać z terenów zielonych, uczestniczyć w wydarzeniach plenerowych i brać udział w inicjatywach organizowanych przez obie instytucje.
Gdzie powstaje Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919?
Nowa siedziba muzeum powstaje w Poznaniu. Projekt zakłada cztery pawilony rozmieszczone wokół ogólnodostępnego placu, który ma służyć również mieszkańcom miasta.
Czy nowoczesne muzea rezygnują z tradycyjnych wystaw?
Nie. Wystawy nadal pozostają podstawą działalności muzeów. Zmienia się natomiast sposób ich funkcjonowania – coraz częściej towarzyszą im wydarzenia, warsztaty i przestrzenie dostępne także dla osób, które nie planują zwiedzania ekspozycji.
