Powieść „Solaris” Stanisława Lema z 1961 roku zajmuje 317. miejsce w rankingu najlepszych książek świata. Żadna inna polska pozycja nie znalazła się wyżej. Skąd taki wynik? Ranking The Greatest Books powstał na podstawie 759 zestawień, w których przeanalizowano, jakie dzieła pojawiały się najczęściej i zajmowały najwyższe miejsca. Wśród polskich autorów nie zabrakło zarówno klasyków znanych ze szkolnych lekcji, jak i twórców piszących po angielsku, jidysz czy francusku.
W artykule przeczytasz:
- jak algorytm The Greatest Books układa swoją listę,
- dlaczego “Solaris” jest 317. książką świata,
- kto jeszcze zasiada na polskim podium,
- których klasyków w pierwszej piętnastce zabrakło,
- które polskie książki powstały w obcych językach,
- gdzie na liście stoją Olga Tokarczuk i Władysław Reymont.
Jak powstaje ranking The Greatest Books?
Serwis The Greatest Books zbiera 759 zestawień typu “best of”, które przygotowali krytycy, autorzy, eksperci i czytelnicy, a algorytm układa z nich jedną listę. Każde zestawienie ma swoją wagę, która zależy od jego jakości i wpływu. Przy ustalaniu wagi liczy się 41 kryteriów, na przykład liczba pozycji na liście czy wiedza osób, które ją przygotowały. Książka zdobywa więcej punktów, gdy pojawia się na wielu listach, ale punkty dostaje też wtedy, gdy trafi tylko na jedną, za to bardzo cenioną. Warto zauważyć, że to nie plebiscyt na ulubione książki, tylko wynik tego, jak często i jak wysoko tytuł pojawia się na uznanych listach.

Fot. Screen strony internetowej
Przeczytaj też: Wszyscy znają tytuły bestsellerów. Osoby z dobrym gustem czytają te książki
“Solaris” w światowym rankingu
Powieść Stanisława Lema trafiła na 17 list. Jest 53. wśród 200 najlepszych książek science fiction sprzed 2000 roku, 72. na liście stu najlepszych powieści w przekładzie od 1900 roku i 94. wśród stu najlepszych książek od 1900 roku do dziś. Występuje też na listach “1001 książek, które musisz przeczytać, zanim umrzesz” i “1000 powieści, które każdy powinien przeczytać”, w “Kanonie zachodnim” Harolda Blooma, a także na liście “12 polskich książek, które trzeba przeczytać”.

Fot. mat. prasowy
Na szczycie całego rankingu stoją “Ulisses” Jamesa Joyce’a, “W poszukiwaniu straconego czasu” Marcela Prousta i “Wielki Gatsby” F. Scotta Fitzgeralda, a przed “Solaris” jest w sumie 316 tytułów. Serwis przygotował też własne zestawienie “Globalny kanon literacki”, w którym algorytm wybrał z tych samych list 150 pozycji, przy czym z jednego kraju mogą pochodzić najwyżej trzy. Powieść Lema znalazła się tam na 55. pozycji.
O czym opowiada ta powieść? Psycholog Kris Kelvin przylatuje na stację badawczą krążącą wokół planety Solaris. Pokrywa ją ocean, który potrafi materializować ludzkie wspomnienia i podświadome lęki, więc załoga zmaga się z czymś bardziej niepokojącym niż badanie obcego świata. Kosmos jest tu tylko punktem wyjścia, a prawdziwy temat to pamięć, poczucie winy i granice ludzkiego poznania. Sam Lem nie był zadowolony z ekranizacji Tarkowskiego z 1972 roku ani z wersji Soderbergha z 2002 roku, więc jeśli znasz tylko filmy, warto sięgnąć po oryginał.

Fot. mat. prasowy
Lem wygrywa sam ze sobą
W zestawieniu dzieł samego autora “Solaris” również zajmuje pierwsze miejsce. Kolejne należą między innymi do “Kongresu futurologicznego”, “Śledztwa” i “Cyberiady”. Lem rywalizuje więc przede wszystkim sam ze sobą.
Drugie miejsce na polskiej liście zajmuje “Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, 371. książka świata. To opowieść o trzydziestolatku, którego ktoś z powrotem zamienia w ucznia, a Gombrowicz zrobił z tego złośliwą powieść o dorosłości. Trzecie miejsce przypada “Quo Vadis” Henryka Sienkiewicza, opowieści z czasów Nerona napisanej przez przyszłego noblistę, która jest 441. książką świata. Obaj pisarze są zupełnie różni, a mimo to mieszczą się w pierwszej trójce.
W pierwszej piętnastce polskiej listy nie ma ani “Lalki”, ani “Pana Tadeusza”. Zaskoczona? Warto wiedzieć, że algorytm nie sprawdza, co omawiamy w szkole, tylko jak wysoko dany tytuł cenią zestawienia z całego świata. Lektury szkolne i książki, które najwyżej stawia świat, nie zawsze więc są tymi samymi tytułami.
Polska literatura w obcych językach
Isaac Bashevis Singer pisał po jidysz i ma w pierwszej piętnastce aż trzy pozycje: “Rodzinę Muszkatów” na czwartym miejscu, “Czarodzieja z Lublina” na trzynastym i zbiór opowiadań na piętnastym. Jerzy Kosiński napisał “Malowanego ptaka” po angielsku i dzięki niemu zajmuje dziewiąte miejsce, a Jan Potocki, autor “Rękopisu znalezionego w Saragossie”, pisał po francusku i uplasował się na siódmej pozycji. Po polsku powstały za to “Sklepy cynamonowe” Bruno Schulza, które w rankingu występują pod angielskim tytułem “The Street of Crocodiles”, czyli “Ulica Krokodyli”, i zajmują piąte miejsce. Szóstą pozycję zajmuje “Zniewolony umysł” Czesława Miłosza, a ósmą “Popiół i diament” Jerzego Andrzejewskiego.

Fot. mat. prasowy
Dwoje noblistów w drugim szeregu
Olga Tokarczuk ma na liście dwie książki: “Prowadź swój pług przez kości umarłych” na 11. miejscu wśród polskich tytułów (1169. na świecie) i “Biegunów” na 12. miejscu (1447. na świecie). Władysław Reymont, laureat Nobla z 1924 roku, jest czternasty z “Chłopami” i zajmuje 1671. miejsce na świecie.
Co z tego wynika? Przede wszystkim to, że The Greatest Books nie mówi, jaką książkę kochamy najbardziej, tylko jaką najczęściej i najwyżej stawiają uznane listy z całego świata. Wynik “Solaris” warto więc potraktować jako zachętę do sięgnięcia po książkę, a nie jako ostateczną ocenę. Dobra wiadomość jest taka, że powieść jest krótka, więc w zupełności wystarczy na jeden spokojny weekend.
Przeczytaj też: Najbardziej kontrowersyjne książki w dziejach literatury. 7 powieści, które oburzyły świat
Pytania i odpowiedzi
Która polska książka jest najwyżej w rankingu The Greatest Books?
“Solaris” Stanisława Lema, która zajmuje 317. miejsce wśród najlepszych książek świata i pierwsze na liście polskich tytułów.
Jak powstaje ranking The Greatest Books?
Algorytm łączy 759 zestawień typu “best of”. Każde z nich dostaje wagę, a książki, które pojawiają się na wielu listach, zyskują więcej punktów.
Na ilu listach pojawia się “Solaris”?
Na 17, między innymi na liście stu najlepszych powieści w przekładzie od 1900 roku i w “Kanonie zachodnim” Harolda Blooma.
Jakie polskie książki są w pierwszej piątce?
“Solaris” Lema, “Ferdydurke” Gombrowicza, “Quo Vadis” Sienkiewicza, “Rodzina Muszkatów” Singera oraz “Sklepy cynamonowe” Schulza, które w rankingu występują pod tytułem “The Street of Crocodiles”.
Czy “Lalka” i “Pan Tadeusz” są w pierwszej piętnastce?
Nie. Obu książek nie ma wśród 15 najwyżej sklasyfikowanych polskich tytułów.
Czy Olga Tokarczuk jest w tym rankingu?
Tak, ma dwie książki: “Prowadź swój pług przez kości umarłych” na 11. miejscu wśród polskich tytułów i “Biegunów” na 12.
Jakie książki są na szczycie całego rankingu?
Obecnie są to “Ulisses” Jamesa Joyce’a, “W poszukiwaniu straconego czasu” Marcela Prousta i “Wielki Gatsby” F. Scotta Fitzgeralda.
