Mało kto przeszedł w życiu taką drogę. Najpierw była bowiem jedną z najbardziej rozpoznawalnych modelek „Vogue’a”, później zamieniła świat mody na aparat i ruszyła na front II wojny światowej. Lee Miller stworzyła fotografie, które przeszły do historii. Teraz część z nich można zobaczyć w Warszawie.
W tym artykule przeczytasz:
- jak Lee Miller została jedną z najsłynniejszych modelek „Vogue’a” i dlaczego zrezygnowała z kariery przed obiektywem,
- w jaki sposób trafiła na front II wojny światowej i co fotografowała jako korespondentka wojenna,
- dlaczego zdjęcie Lee Miller w wannie Adolfa Hitlera przeszło do historii światowej fotografii,
- co wydarzyło się w jej życiu po zakończeniu wojny i dlaczego na lata została zapomniana,
- gdzie w Warszawie można zobaczyć jej prace oraz czego spodziewać się po wystawie „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm”.
Kim była Lee Miller? Od modelki „Vogue’a” do uznanej fotografki
Nie każda historia zaczyna się na wybiegach, a kończy w podręcznikach historii fotografii. Ale tak właśnie było w przypadku Lee Miller. Co warto wiedzieć o tej Amerykance?
Urodziła się w 1907 roku w Poughkeepsie w stanie Nowy Jork (jako Elizabeth Miller). Karierę rozpoczęła jako modelka i błyskawicznie stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych twarzy amerykańskiego „Vogue’a”. Pozowała najwybitniejszym fotografom swoich czasów, a jej zdjęcia regularnie trafiały do magazynów modowych.
Sukces przed obiektywem nie był jednak jej celem. Miller postanowiła sama zostać fotografką. Wyjechała do Paryża, gdzie uczyła się u Mana Raya – jednego z najważniejszych twórców surrealizmu. Z czasem zaczęła tworzyć własne fotografie i współpracować z „Vogue’em” już nie jako modelka, ale autorka zdjęć.
Przeczytaj też: Wystawy, które warto zobaczyć w lipcu 2026. Polska sztuka, moda i design w stylowym wydaniu
Dlaczego Lee Miller porzuciła modę i zaczęła fotografować wojnę?
Wybuch II wojny światowej całkowicie odmienił jej życie zawodowe. Lee Miller przebywała wtedy w Wielkiej Brytanii, gdzie dokumentowała skutki bombardowań Londynu. W 1942 roku otrzymała akredytację korespondentki wojennej „Vogue’a”, stając się jedną z nielicznych kobiet relacjonujących wydarzenia z frontu.
Towarzyszyła wojskom alianckim podczas wyzwalania Francji, fotografowała zniszczone miasta i codzienność żołnierzy. Była również świadkiem wyzwolenia obozów koncentracyjnych w Dachau i Buchenwaldzie. Powstały tam zresztą zdjęcia, które do dziś należą do najważniejszych fotograficznych świadectw II wojny światowej.
Słynne zdjęcie Lee Miller w wannie Hitlera
Czy wiesz, że jednym z najbardziej znanych zdjęć XX wieku pozostaje fotografia przedstawiająca Lee Miller siedzącą w wannie w mieszkaniu Adolfa Hitlera w Monachium?
Zdjęcie wykonał David Scherman w kwietniu 1945 roku. Tego samego dnia oboje wrócili z Dachau, dlatego na podłodze obok wanny widać zabłocone wojskowe buty Miller. Fotografia szybko stała się symbolem końca III Rzeszy i do dziś należy do ikon światowego fotoreportażu.
Lee Miller w wannie Hitlera, fot. IG @leemillerarchives
Co działo się z Lee Miller po wojnie?
Po zakończeniu wojny Lee Miller coraz rzadziej sięgała po aparat. Zmagała się z depresją, bezsennością i problemami z alkoholem. Dziś wielu badaczy uważa, że były to skutki traumatycznych doświadczeń wojennych.
Brak aktywności spowodował, że po jej śmierci w 1977 roku świat nieco o niej zapomniał. Przełom nastąpił dopiero wtedy, gdy jej syn Antony Penrose odnalazł na strychu rodzinnego domu ogromne archiwum, składające się z około 60 tysięcy negatywów i 20 tysięcy odbitek. To odkrycie sprawiło, że twórczość Lee Miller ponownie zaczęła trafiać do najważniejszych muzeów i galerii.
Praca Lee Miller, fot. IG @leemillerarchives
Zdjęcia Lee Miller w Warszawie. Gdzie można je zobaczyć?
To właśnie dzięki temu dorobkowi fotografie Lee Miller można dziś oglądać także w Polsce. Szczegóły? Jej prace znalazły się na wystawie „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm”, prezentowanej w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie od 26 czerwca 2026 do 10 stycznia 2027.
Ekspozycja pokazuje surrealizm z nieco innej perspektywy. Zamiast skupiać się wyłącznie na charakterystycznej estetyce, opowiada o artystach, którzy angażowali się w walkę z faszyzmem, sprzeciwiali się przemocy i reagowali na wydarzenia swoich czasów.
Lee Miller jest jedną z najważniejszych bohaterek tej opowieści. Jej fotografie można zobaczyć w części zatytułowanej „Niech żyje sztuka zdegenerowana!”, poświęconej twórcom prześladowanym przez nazistowski reżim lub otwarcie sprzeciwiającym się jego ideologii.
Na wystawie prezentowane są również prace Pabla Picassa, Dory Maar, Maxa Ernsta, Leonory Carrington, Hanny Höch i wielu innych artystów związanych z surrealizmem. Warszawska odsłona ekspozycji została dodatkowo poszerzona o wątki dotyczące Europy Środkowo-Wschodniej oraz badań nad Holokaustem, dzięki czemu historia Lee Miller wybrzmiewa w jeszcze szerszym kontekście.
Lee Miller, fot. IG @leemillerarchives
Przeczytaj też: Nie trzeba lecieć do Paryża. Oryginalne prace Picassa można zobaczyć w Polsce
Pytania i odpowiedzi
Kim była Lee Miller?
Lee Miller była amerykańską modelką, fotografką i dziennikarką. Zaczynała jako modelka „Vogue’a”, a później została uznaną fotografką mody i korespondentką wojenną podczas II wojny światowej.
Dlaczego Lee Miller jest tak ważną postacią?
Zasłynęła jako jedna z pierwszych kobiet dokumentujących działania wojenne z pierwszej linii frontu. Jej zdjęcia z wyzwolenia obozów koncentracyjnych należą do najważniejszych świadectw końca II wojny światowej.
Gdzie w Warszawie można zobaczyć jej prace?
Fotografie Lee Miller są prezentowane na wystawie „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm” w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
Z czego najbardziej znana jest Lee Miller?
Jednym z jej najbardziej rozpoznawalnych zdjęć pozostaje fotografia przedstawiająca Lee Miller w wannie Adolfa Hitlera, wykonana w 1945 roku przez Davida Schermana. Obraz ten stał się symbolem zakończenia wojny i upadku III Rzeszy.
